Net Borç/EBITDA nakdi düşer ve daha iyimser bir resim verir. Brüt Borç/EBITDA nakdi hiç saymaz. İkisi arasındaki fark küçük görünür; kredi sözleşmesinde hangisinin yazdığı ise büyük fark yaratır.
Borç/EBITDA'nın sade sorusu: Kasamdaki parayı hiç hesaba katmasam, borcum kaç yıllık kazancıma denk?
1. Temel mantığı
Borç / EBITDA = Toplam Finansal Borç ÷ EBITDA
Net Borç/EBITDA'dan tek farkı, paydan nakdin düşülmemesidir. Bu tercih bilinçlidir: nakit bugün vardır, yarın harcanabilir; borç ise sözleşmeyle sabittir.
Bant | Yorum |
2,0 - 3,0 | Sağlıklı. |
3,0 - 5,0 | Ortalama; izlenmeli. |
5,0 üzeri | Riskli. |
Brüt oranın bantları net orana göre biraz daha geniştir, çünkü nakit tamponu hesaba katılmamıştır.
2. Basit hesap
Kalem | Tutar (milyon TL) |
Toplam finansal borç | 187,5 |
Nakit ve benzerleri | 25,0 |
EBITDA | 110,0 |
Ölçü | Hesap | Sonuç |
Borç / EBITDA | 187,5 ÷ 110,0 | 1,70x |
Net Borç / EBITDA | 162,5 ÷ 110,0 | 1,48x |
Aradaki 0,22x'lik fark, 25 milyon TL nakdin EBITDA'ya oranıdır: 25,0 ÷ 110,0 = 0,23x. Fark tam olarak nakit yastığının büyüklüğüdür.
3. Hangisi ne zaman kullanılır?
Durum | Tercih edilen | Neden |
Nakit gerçekten serbest ve kalıcı | Net Borç/EBITDA | Nakit borç kapatabilir. |
Nakdin çoğu bloke ya da işletme için gerekli | Borç/EBITDA | O nakit borç kapatmaya gitmez. |
Nakit ay sonlarında dalgalanıyor | Borç/EBITDA | Ölçüm tarihi sonucu oynatır. |
Grup şirketlerinde nakit farklı tüzel kişilerde | Borç/EBITDA | Nakit borçlu şirkete geçmeyebilir. |
Kredi taahhüdü hangisini yazıyorsa | Sözleşmedeki | Tartışma yok. |
Kural: Nakit ile borç aynı tüzel kişide değilse ya da nakit blokeyse brüt oranı kullan. Net oran, kullanılamayacak bir tamponu varsayar.
4. Nakit yastığı ne kadar gerçek?
Nakit | Net borç | Net Borç/EBITDA | Borç/EBITDA |
25,0 | 162,5 | 1,48x | 1,70x |
60,0 | 127,5 | 1,16x | 1,70x |
100,0 | 87,5 | 0,80x | 1,70x |
Brüt oran üç satırda da sabittir; net oran yarıya iner. Nakdi yüksek bir şirkette iki oran arasındaki makas büyür ve hangisinin konuşulduğu kritik hâle gelir.
5. İki oranı birlikte okumak
Durum | Borç/EBITDA | Net Borç/EBITDA | Yorum |
Sağlam | 1,70x | 1,48x | İkisi de rahat bantta. |
Nakit zengini | 4,50x | 1,20x | Brüt borç yüksek ama nakit fazla. Neden borç taşınıyor sorulmalı. |
Nakitsiz | 2,00x | 1,95x | Tampon yok. Tek gecikme sorun üretir. |
Riskli | 5,50x | 5,20x | Her iki tanımla da riskli. |
İkinci satır özel bir durumdur: hem yüksek borç hem yüksek nakit taşımak, faiz ödeyip getirisiz nakit tutmak anlamına gelebilir. Vergi, döviz ya da yatırım planı gibi bir nedeni yoksa sorgulanmalıdır.
6. Oranı düşürmenin gerçek ve sahte yolları
Yöntem | Gerçek mi? |
EBITDA'yı yükseltmek | Gerçek. |
Borcu gerçekten kapatmak | Gerçek — brüt oranı düşüren TEK yol. |
Nakit biriktirmek | Brüt oranı DEĞİŞTİRMEZ; yalnız net oranı düşürür. |
Borcu yeniden yapılandırmak | Oranı değiştirmez, vadeyi değiştirir. |
EBITDA'yı düzeltmelerle şişirmek | Sahte. |
Brüt oranın manipülasyona direnci daha yüksektir; nakit oyunlarından etkilenmez. Kredi kurumlarının bazı hâllerde brüt oranı tercih etmesinin nedeni budur.
7. Normalizasyon kontrol tablosu
Adım | Kontrol | Düzeltme |
1 | Borç yalnız finansal mı? | Ticari borcu çıkar. |
2 | Kiralama yükümlülüğü dâhil mi? | Dâhil et. |
3 | EBITDA ham mı? | Düzeltilmişse ham hâliyle de hesapla. |
4 | Dönem son 12 ay mı? | Yıllıklandır. |
5 | Net oranla makas ne? | İki oranı yan yana raporla. |
6 | Nakit gerçekten serbest mi? | Blokeyse brüt oranı esas al. |
7 | Sözleşme hangisini yazıyor? | Tanımı birebir uygula. |
8. Uygulamada okuma sırası
Sıra | Yapılacak |
1 | Brüt ve net oranı birlikte hesapla. |
2 | Makası ölç; nakit yastığının büyüklüğünü gör. |
3 | Nakdin ne kadarının serbest olduğunu kontrol et. |
4 | Sözleşme tanımına göre hangisinin bağlayıcı olduğunu belirle. |
5 | EBITDA duyarlılığı tablosu kur. |
6 | ICR ve DSCR ile birlikte oku. |
9. Sonuç
Borç/EBITDA, borç yükünü en muhafazakâr hâliyle ölçer. Net orandan farkı tek bir varsayımdır: nakdin borç kapatmaya gideceğini varsaymaz.
Nakit bir tercihtir, borç bir sözleşmedir. Brüt oran bu ayrımı hatırlatır.