Borç Devir Hızı: Tedarikçinizi Ne Kadar Bekletiyorsunuz?

Borç devir hızı, ticari borçların yıl içinde kaç kez ödenip yeniden oluştuğunu gösterir. Alacak devir hızının aynadaki görüntüsüdür ama yorumu terstir: alacakta hızlı olmak iyidir, borçta yavaş olmak — bir yere kadar — iyidir.

Çünkü ticari borç, faizsiz bir finansman kaynağıdır. Tedarikçiden alınan her ek gün, bankadan alınmayan bir gündür.

1. Temel mantığı

Borç Devir Hızı = Satılan Malın Maliyeti (ya da Dönem Alımları) ÷ Ortalama Ticari Borç

DPO = 365 ÷ Borç Devir Hızı

İki taban farklı sonuç verir ve karşılaştırma yaparken hangisinin kullanıldığı bilinmelidir. Örnek şirkette SMM 325,0 milyon TL, yıllık alım 340,0 milyon TL'dir; aynı borç tutarı için taban değişimi DPO'yu yaklaşık iki gün oynatır.

2. Örnek şirket

3. Her ek gün ne kadar nakit?

DPO'yu 45 günden 60 güne çıkarmak, 13,3 milyon TL'lik faizsiz finansman sağlar. %40 finansman maliyetiyle bu, yılda 5,32 milyon TL'lik faiz tasarrufuna denktir.

Günlük SMM 0,8904 milyon TL'dir; DPO'daki her bir gün yaklaşık 0,89 milyon TL demektir.

4. Ama sınırsız değil: gecikmenin bedeli

Ticari borcu uzatmak ücretsiz görünür; değildir.

İlk satır en ölçülebilir olanıdır ve genellikle hesaplanmaz. Tedarikçi 45 gün yerine 60 gün vade için fiyatı %1,5 artırıyorsa, bu 15 günlük ek finansmanın yıllık maliyeti şudur:

(%1,5 ÷ %98,5) × (365 ÷ 15) = %37,06

Şirketin banka finansman maliyeti bunun altındaysa, vadeyi uzatmak yerine erken ödeyip iskontoyu almak daha ucuzdur.

Vade her zaman fiyatın içindedir. "Bize 60 gün vade veriyor" cümlesi, o vadenin fiyata kaç puan bindiği bilinmeden değerlendirilemez.

5. Ödeme-tahsilat dengesi

Örnek şirket müşterisinden aldığı vadeyi tedarikçisine aynen aktarıyor. Bu, ticari döngüde dengeli bir konumdur ve nadirdir.

Örnek şirkette işletme sermayesi ihtiyacının tamamı stoktan gelmektedir: nakit dönüşüm süresi 45,0 + 60,0 − 45,0 = 60,0 gündür ve bu 60 günün tamamı stok süresidir.

6. Borç devir hızının gizlediği: yaşlandırma

Ortalama DPO 45 gün olabilir ama içinde çok geciken kalemler bulunabilir.

Borcun %22,69'u vadesini geçmiş durumdadır. Bu, "vade uzatma stratejisi" değil, ödeme disiplinsizliğidir ve iki farklı şeydir:

7. Nakit sıkışıklığının erken işareti

Borç devir hızındaki ani yavaşlama, çoğu zaman şirketin kendi nakit sorununun ilk dışa vuran belirtisidir.

Bu zincir, dışarıdan bir analistin bilançoda gördüğü ilk halkadan itibaren okunabilir. DPO'nun beklenmedik şekilde uzaması, kârlılık bozulmadan önce görülen bir sinyaldir.

8. Sık yapılan hatalar