Tedarikçi lead time, sipariş verildiği andan malın teslim alındığı ana kadar geçen süredir. Stok planlamasının en temel girdisidir: ne kadar önceden sipariş vermeniz gerektiğini bu süre belirler.
Göstergenin en çok yanlış anlaşılan yanı şudur: emniyet stoğunu belirleyen ortalama süre değil, sürenin değişkenliğidir. Her zaman 40 gün süren bir tedarik, ortalama 28 gün süren ama 15 ile 60 gün arasında oynayan bir tedarikten çok daha az stok gerektirir.
1. Temel mantığı
Lead Time = Teslim Tarihi − Sipariş Tarihi
Bileşen | Ne içerir? |
Sipariş işleme | Siparişin tedarikçiye ulaşması ve onaylanması |
Üretim / hazırlık | Tedarikçinin malı hazırlaması |
Nakliye | Yola çıkıştan varışa |
Gümrük (ithalatta) | Beyan ve serbest bırakma |
Kabul ve muayene | Malın kullanılabilir hâle gelmesi |
Son satır sıkça atlanır: mal depoya girdiği anda değil, muayeneden geçip kullanılabilir hâle geldiği anda tedarik tamamlanmıştır. Muayene bekleyen stok, stok değildir.
2. Örnek işletme
Ölçü | Değer |
Sipariş satırı | 620 |
Ortalama lead time | 28 gün |
Medyan | 24 gün |
%90 persentil | 52 gün |
Standart sapma | 11 gün |
Tedarikçinin taahhüt ettiği süre | 21 gün |
Ortalama sapma: 28 − 21 = 7 gün. Tedarikçi taahhüdünü ortalama bir hafta aşıyor.
Dağılım sağa çarpık: medyan 24, ortalama 28. Yani siparişlerin yarısı 24 günde geliyor ama birkaç uzun teslim ortalamayı yukarı çekiyor.
3. Değişkenlik neden ortalamadan önemli?
Emniyet stoğu formülünün lead time bileşeni, sürenin standart sapmasına bağlıdır.
Tedarikçi | Ortalama lead time | Standart sapma | Gereken emniyet stoğu |
A | 40 gün | 2 gün | Düşük |
B (örnek işletme) | 28 gün | 11 gün | Yüksek |
A tedarikçisi daha yavaştır ama daha öngörülebilirdir; ondan alınan malzeme için çok daha az emniyet stoğu tutulur. B tedarikçisi hızlıdır ama güvenilmezdir ve bu güvensizlik stok olarak finanse edilir.
Bu, tedarikçi seçiminde sık yapılan bir hatayı ortaya çıkarır: en kısa lead time'ı vaat eden tedarikçi, en düşük toplam maliyeti sunmayabilir. Doğru soru "ne kadar hızlı" değil, "ne kadar tutarlı"dır.
4. Emniyet stoğuna etkisi
Girdi | Değer |
Günlük ortalama talep | 1.363,64 adet |
Lead time standart sapması | 11 gün |
Servis düzeyi katsayısı (%95 için) | 1,645 |
Lead time değişkenliğinden doğan emniyet stoğu | ≈ 24.675 adet |
Bu, günlük talebin yaklaşık 18 günlük karşılığıdır ve tamamen tedarikçinin öngörülemezliğinden kaynaklanır.
Standart sapma 11 günden 5 güne inseydi bu emniyet stoğu 11.216 adede, yani yarısından azına inerdi. Tedarikçi güvenilirliğini artırmak, doğrudan bir işletme sermayesi tasarrufudur.
Hesap kabadır ve talep değişkenliğini içermez; amacı büyüklük mertebesini göstermektir. Gerçek emniyet stoğu, talep ve lead time değişkenliğinin birlikte hesaplandığı formülle bulunur.
5. Lead time'ı kim uzatıyor?
Neden | Kimin sorunu? | Nasıl anlaşılır? |
Tedarikçi kapasitesi | Tedarikçi | Aynı tedarikçide sistematik gecikme |
Sipariş geç açıldı | Alıcı | Sipariş tarihi ile ihtiyaç tarihi arası |
Onay süreci uzun | Alıcı | Talep-sipariş arası süre |
Nakliye ve gümrük | Dış etken | İthal kalemlerde yoğunlaşma |
Muayene bekliyor | Alıcı | Varış-kabul arası süre |
Ödeme gecikmesi | Alıcı | Tedarikçi bekletiyor |
Bu tablo, lead time'ın yalnızca tedarikçinin sorunu olmadığını gösterir. Üç satır doğrudan alıcının kendi süreçlerine aittir ve iyileştirilmesi hiçbir müzakere gerektirmez.
Örnek işletmede ticari borcun %22,69'u vadesini geçmiş durumdadır; bu, altıncı satırın gerçek bir olasılık olduğunu gösterir.
6. Ölçümü doğru kurmak
Kural | Gerekçe |
Sipariş tarihi olarak PO tarihini almak | Talep tarihi değil, siparişin tedarikçiye ulaştığı an |
Teslim tarihi olarak kabul tarihini almak | Muayene beklemesi de süredir |
Kalem bazında ölçmek | Tedarikçi ortalaması kalem farklarını gizler |
Standart sapmayı da hesaplamak | Emniyet stoğunun asıl girdisi |
Taahhüt edilen süreyle karşılaştırmak | Sapma, ortalamadan daha yönetilebilir |
İthal ve yerli kalemleri ayırmak | Dağılımları tamamen farklıdır |
Üçüncü satır kritik: aynı tedarikçinin standart kalemi 15 günde, özel imalat kalemi 60 günde gelebilir. Tedarikçi ortalaması ikisini birleştirir ve hiçbirini doğru göstermez.
7. Lead time'ı kısaltmanın yolları
Yol | Etkisi | Zorluğu |
Onay sürecini hızlandırmak | Doğrudan | Kolay — kendi süreciniz |
Tahminli sipariş (forecast sharing) | Tedarikçi önceden hazırlanır | Orta |
Çerçeve sözleşme ve blanket sipariş | Sipariş işleme süresi sıfırlanır | Orta |
Tedarikçi konsinye stoğu | Fiilen sıfır lead time | Müzakere gerektirir |
Yerli alternatif | Nakliye ve gümrük süresi ortadan kalkar | Fiyat farkı olabilir |
Muayene sürecini hızlandırmak | Doğrudan | Kolay |
Birinci ve altıncı satır tamamen işletmenin kendi kontrolündedir ve maliyetsizdir. Lead time iyileştirme çalışmalarına tedarikçiyle müzakereden değil, kendi süreçlerinden başlamak gerekir.
8. Sık yapılan hatalar
Hata | Neden yanlış? |
Yalnızca ortalamayı ölçmek | Emniyet stoğunu belirleyen değişkenliktir. |
Muayene süresini dışarıda bırakmak | Kullanılamayan mal stok değildir. |
Tedarikçi bazında ortalama almak | Kalem farkları gizlenir. |
Taahhütle karşılaştırmamak | Sapmanın kaynağı belirsiz kalır. |
Kısa lead time'ı otomatik iyi saymak | Tutarsızsa daha çok stok gerektirir. |
Kendi süreçlerini sorgulamadan tedarikçiyi suçlamak | Gecikmenin bir kısmı içeridedir. |