Gelir tablosunun en alt satırı, en çok bakılan ve en az sorgulanan sayıdır. Oysa net kâr tek bir performansın değil, dört ayrı kararın toplamıdır: operasyon, borçlanma, vergi ve tek seferlik olaylar. Hangisinden geldiğini bilmeden yorumlanamaz.
Net kârın sade sorusu: Her şey ödendikten sonra, bu yıl ortaklara ne kaldı?
1. Temel mantığı
Net Kâr = Vergi Öncesi Kâr − Vergi
Vergi Öncesi Kâr = Faaliyet Kârı ± Finansman Gelir/Giderleri ± Diğer
Katman | Ne düşülür? | Kimin kararı? |
Brüt kâr | Satılan malın maliyeti | Satış ve satın alma |
Faaliyet kârı | + Faaliyet giderleri | Genel yönetim |
Vergi öncesi kâr | + Finansman gideri | Finans yönetimi |
Net kâr | + Vergi | Vergi planlaması |
Net kâr bir sonuçtur; hangi katmanda ne olduğunu tek başına söylemez.
2. Basit hesap
Kalem | Tutar (milyon TL) |
Faaliyet kârı (EBIT) | 75,0 |
− Finansman gideri (net) | 25,0 |
= Vergi öncesi kâr | 50,0 |
− Vergi (%25) | 12,5 |
= Net kâr | 37,5 |
Net kâr marjı | %7,50 |
Faaliyet kârının %50'si ortaklara ulaşmaktadır: 25,0 alacaklıya, 12,5 devlete, 37,5 ortağa.
3. Net kârın dağılımı: kim ne alıyor?
Pay sahibi | Tutar | EBIT'in payı |
Alacaklılar (faiz) | 25,0 | %33,3 |
Devlet (vergi) | 12,5 | %16,7 |
Ortaklar (net kâr) | 37,5 | %50,0 |
TOPLAM (EBIT) | 75,0 | %100,0 |
Bu tablo, borç yapısının ortağa ne kadar maliyeti olduğunu doğrudan gösterir. Borçsuz bir şirkette aynı EBIT'ten ortağa 56,3 milyon TL kalırdı — yani %50 daha fazla.
4. Net kâr üç farklı kaynaktan gelebilir
Şirket | EBIT | Finansman | Diğer | VÖK | Net kâr | Yorum |
A | 75,0 | −25,0 | 0,0 | 50,0 | 37,5 | Sağlıklı. Kâr operasyondan. |
B | 25,0 | −5,0 | +45,0 | 65,0 | 48,8 | Kâr arsa satışından. Tekrar etmez. |
C | 75,0 | +15,0 | 0,0 | 90,0 | 67,5 | Kur farkı GELİRİ. Gelecek yıl gider olabilir. |
D | 75,0 | −25,0 | 0,0 | 50,0 | 50,0 | Vergi çıkmamış (geçmiş yıl zararı mahsubu). Bir defalık. |
Dördünün de net kârı pozitiftir; yalnız A'nınki sürdürülebilirdir. Net kârı yorumlamadan önce gelir tablosunun tamamı okunur.
Analistin sorusu: Bu net kârın kaçta kaçı gelecek yıl da tekrar eder?
5. Kur farkı: Türkiye'de net kârı en çok oynatan kalem
Yıl | EBIT | Kur farkı | VÖK | Vergi | Net kâr |
1 (kur sakin) | 75,0 | −5,0 | 70,0 | 17,5 | 52,5 |
2 (kur sıçradı) | 75,0 | −60,0 | 15,0 | 3,8 | 11,3 |
3 (kur geriledi) | 75,0 | +20,0 | 95,0 | 23,8 | 71,3 |
Üç yılda operasyon hiç değişmemiştir. Net kâr 11,3 ile 71,3 arasında salınmıştır — altı katlık bir fark. Kur farkı realize olmamışsa bu bir değerleme farkıdır, nakit çıkışı değildir; ama vergi matrahını ve dağıtılabilir kârı etkiler.
6. Enflasyon: net kârın ne kadarı gerçek?
Nominal net kârın bir kısmı, sermayenin satın alma gücünü korumaya gider. Gerçek kazanç, bundan artan kısımdır.
Ölçü | Değer (milyon TL) |
Yıl başı özkaynak | 187,5 |
Yıllık enflasyon | %40 |
Özkaynağın gücünü koruması için gereken artış | 75,0 |
Dönem net kârı | 37,5 |
Reel sonuç | −37,5 REEL KAYIP |
Şirket 37,5 milyon TL kâr açıklamış, satın alma gücü olarak 37,5 milyon TL kaybetmiştir. Bu kârın tamamı dağıtılırsa özkaynak reel olarak erir.
Kural: Enflasyonlu ortamda temettü kararı nominal kâra göre değil, reel kâra göre verilir. Nominal kârın enflasyon payı sermayenin kendisidir.
7. Net kâr ile nakit ayrışması
Neden | Sonuç |
Satış vadeli, tahsilat gecikmiş | Kâr yazıldı, para gelmedi. |
Stok büyüdü | Kâr yazıldı, para depoya gitti. |
Amortisman yüksek | Gider yazıldı, para çıkmadı — nakit kârdan FAZLA. |
Kur farkı realize değil | Kâr/zarar yazıldı, nakit hareketi yok. |
Anapara geri ödemesi | Gelir tablosunda yok, kasada var. |
Örnek şirkette faaliyet nakit akışı 52,5 milyon TL'dir; net kârdan 15,0 milyon TL fazladır. Bu fark büyük ölçüde amortismandan gelir ve sağlıklıdır. Ters yönde ve sürekli bir ayrışma ise kâr kalitesi sorunudur.
8. Dağıtılabilir kâr net kârla aynı değildir
Kalem | Etki |
Yasal yedek ayrılması | Dağıtılabilir tutarı azaltır. |
Geçmiş yıl zararları | Önce mahsup edilir. |
Gerçekleşmemiş kur farkı geliri | Nakit karşılığı yoktur; dağıtımı nakit açığı yaratır. |
Yeniden değerleme fonu | Dağıtıma konu değildir. |
Enflasyon düzeltmesi farkları | Ayrı izlenir. |
Net kâr bir muhasebe sonucudur; dağıtılabilir kâr bir hukuki ve nakdi kapasitedir. İkisini karıştırmak, ödenemeyecek temettü kararlarının en yaygın nedenidir.
9. Net kârı büyütmenin gerçek ve sahte yolları
Yöntem | Gerçek mi? |
Brüt ve faaliyet kârını yükseltmek | Gerçek. Kaynağa dokunur. |
Borç maliyetini düşürmek | Gerçek. |
Döviz açık pozisyonunu kapatmak | Gerçek. Oynaklığı azaltır. |
Teşvik ve indirimleri yasal çerçevede kullanmak | Gerçek. |
Tek seferlik varlık satışı | Sahte. Tekrar etmez. |
Amortisman süresini uzatmak | Sahte. Kâr artar, varlık aynı hızda eskir. |
Gideri aktifleştirmek | Sahte. Bilançoya taşır. |
Bakım, pazarlama ve eğitimi kesmek | Kısa vadede gerçek, uzun vadede sahte. |
10. Normalizasyon kontrol tablosu
Adım | Kontrol | Düzeltme |
1 | Tek seferlik kalem var mı? | Ayır; normalize net kârı hesapla. |
2 | Kur farkı realize mi, değerleme mi? | Ayrıştır. |
3 | Efektif vergi oranı yasal orandan sapıyor mu? | Nedenini yaz. |
4 | Geçmiş yıl zararı mahsup edilmiş mi? | Bir defalık etkiyi belirt. |
5 | Faaliyet nakit akışıyla uyumlu mu? | Ayrışıyorsa kâr kalitesini sorgula. |
6 | Enflasyon karşısında reel mi? | Özkaynak × enflasyon ile karşılaştır. |
7 | Dağıtılabilir kâr hesaplandı mı? | Net kârla aynı değildir. |
8 | Üç marj katmanı birlikte okundu mu? | Kaybın katmanını bul. |
11. Uygulamada okuma sırası
Sıra | Yapılacak |
1 | Net kârı EBIT'ten aşağı doğru izle; her katmanda ne kaybedildiğini gör. |
2 | EBIT'in alacaklı-devlet-ortak dağılımını yaz. |
3 | Tek seferlik kalemleri ayır. |
4 | Kur farkını ayrıştır. |
5 | Faaliyet nakit akışıyla karşılaştır. |
6 | Enflasyonla karşılaştır; reel sonucu bul. |
7 | Dağıtılabilir kârı ayrıca hesapla. |
8 | Net kâr marjı ve ROE ile birlikte oku. |
12. Sonuç
Net kâr bir varış noktasıdır, bir açıklama değil. Nereden geldiği bilinmeden ne iyi ne kötü sayılabilir.
En alt satır bir cevaptır. Ama hangi sorunun cevabı olduğunu üst satırlar söyler.