Bir şirketin cari oranı 2,0 olabilir. Bu bilgi tek başına yeterli değildir. Dönen varlığının %20'si stok olan şirket ile %65'i stok olan şirket aynı 2,0'ı gösterir; ödeme günü geldiğinde ikisi aynı şeyi yaşamaz.
Cari oranın sade sorusu: Önümüzdeki bir yıl içinde ödemem gereken her 100 TL borca karşılık, bir yıl içinde nakde dönmesi beklenen kaç TL varlığım var?
1. Cari oranın temel mantığı
Cari oran (Current Ratio), şirketin kısa vadeli borçlarını dönen varlıklarıyla karşılama gücünü ölçer. İki taraf da aynı zaman penceresine bakar: bir yıl.
Cari Oran = Dönen Varlıklar ÷ Kısa Vadeli Borçlar
Kavram | Ne anlama gelir? |
Dönen Varlıklar | Bir yıl içinde nakde dönmesi beklenen varlıklar: kasa, banka, alacaklar, çek-senet, stoklar, peşin ödenmiş giderler. |
Kısa Vadeli Borçlar | Bir yıl içinde ödenmesi gereken yükümlülükler: tedarikçi borçları, vergi ve SGK borçları, kısa vadeli krediler, uzun vadeli kredinin bir yıl içinde ödenecek taksitleri. |
Sonuç | Kaç kat. 1,80 demek, her 1 TL kısa vadeli borç için 1,80 TL dönen varlık demektir. |
Oran 1,00'ın altına indiğinde şirket, bir yıl içinde ödemesi gereken borcunu bir yıl içinde nakde dönecek varlığıyla karşılayamıyor demektir. Bu tek başına iflas anlamına gelmez; ama açığın kredi, sermaye ya da varlık satışıyla kapatılacağı anlamına gelir.
2. Basit hesap: formül nasıl çalışır?
Kalem | Tutar (milyon TL) |
Dönen Varlıklar | 180 |
Kısa Vadeli Borçlar | 100 |
Hesap:
Cari Oran = 180 ÷ 100 = 1,80 kat
Bu sonuç, bir yıl içinde ödenecek her 100 TL borca karşılık 180 TL'lik dönen varlık bulunduğu anlamına gelir. Genel kabul gören sağlıklı aralık 1,50 – 2,00'dır; sektöre göre değişir: perakendede 1,20-1,50, üretimde 1,80-2,50 normaldir.
3. Asıl zorluk formül değil, dönen varlığın içeriğidir
Cari oranı bilançodaki iki toplamı bölerek hesaplamak kolaydır. Zor olan, paydaki 180 milyon TL'nin gerçekten bir yıl içinde nakde dönüp dönmeyeceğini belirlemektir.
Bilanço "dönen varlık" der; ödeme günü geldiğinde ise yalnız nakde dönebilen kalem işe yarar. Üç yıldır depoda duran stok da dönen varlıktır, iki yıldır tahsil edilemeyen alacak da.
Analistin sorusu: Bu 180 milyon TL'nin ne kadarı önümüzdeki 12 ay içinde gerçekten paraya dönecek?
4. Aynı 2,00 iki farklı şirkette aynı şeyi anlatmaz
İki şirketin de cari oranı 2,00 olsun. Kısa vadeli borçları 100 milyon TL, dönen varlıkları 200 milyon TL.
Kalem | A Şirketi | B Şirketi |
Kasa ve banka | 80 | 10 |
Ticari alacaklar | 90 | 60 |
Stoklar | 30 | 130 |
Dönen varlık toplamı | 200 | 200 |
Cari oran | 2,00 | 2,00 |
Asit-test oranı | 1,70 | 0,70 |
A şirketi borcunu bugün ödeyebilir. B şirketi ancak stokunu satabilirse ödeyebilir. Cari oran ikisini ayırt etmez; bu yüzden cari oran tek başına okunmaz.
5. Hangi kalemler cari oranı yanıltabilir?
Kalem | Neden yanıltır? | Ne yapılır? |
Yavaş dönen stok | Dönen varlık sayılır ama bir yılda satılmayabilir. | Stok devir hızıyla birlikte oku; devri düşük stoğu ayır. |
Şüpheli alacak | Tahsil edilemeyecek tutar da dönen varlıkta durur. | Alacak yaşlandırma tablosunu incele, karşılık ayrılmamış eski alacağı düş. |
Peşin ödenmiş giderler | Dönen varlıktır ama nakde dönmez, gidere dönüşür. | Ödeme gücü değerlendirmesinde hariç tut. |
Grup içi alacak | Bilançoda alacak görünür, tahsil takvimi belirsizdir. | Ayrı satır olarak izle, otomatik nakde sayma. |
Vadesi 13. aya kaydırılmış kredi | Kısa vadeli borç azalır, oran mekanik olarak yükselir. | Uzun vadeli borcun bir yıl içinde ödenecek kısmını kontrol et. |
Bilanço günü penceresi | Ölçüm tarihindeki nakit, dönem ortalamasını temsil etmeyebilir. | Aynı KPI'yı aylık zaman ekseninde izle, tek fotoğrafa karar verme. |
6. Stok ağırlığı: %60 stoklu 2,00 ile %20 stoklu 2,00
Bir üretim şirketinin dönen varlıkları 200 milyon TL, kısa vadeli borçları 100 milyon TL olsun. Cari oran 2,00'dır. Stokun 120 milyon TL'si ise özel sipariş üretiminden kalmış, satışı belirsiz mamuldür.
Ölçü | Değer |
Cari oran | 2,00 |
Stok hariç dönen varlık | 80 milyon TL |
Stok hariç oran (asit-test) | 0,80 |
Yorum | Rapor edilen 2,00 doğrudur; ödeme gücü ise 0,80 seviyesindedir. |
Stok, dönen varlığın en zor nakde dönen kalemidir. Stok ağırlığı yükseldikçe cari oranın taşıdığı bilgi azalır.
7. Şüpheli alacak: tahsil edilemeyecek alacak da dönen varlıktır
Ticari alacakları 90 milyon TL olan bir şirketin alacak yaşlandırması şöyle olsun:
Yaş aralığı | Tutar (milyon TL) |
0-30 gün | 40 |
31-90 gün | 25 |
91-180 gün | 10 |
180 günden eski | 15 |
180 günden eski 15 milyon TL için karşılık ayrılmamışsa, dönen varlık 15 milyon TL fazla görünüyor demektir. Kısa vadeli borç 100 milyon TL ise cari oran 1,80 değil, 1,65'tir.
Kural: Alacak toplamına bakma; alacağın yaşına bak.
8. Vadesi 13. ayda olan kredi: sınıflandırma oyunu
Kısa vadeli bir kredinin vadesi 13. aya ötelendiğinde borç uzun vadeli sınıfına geçer. Dönen varlık değişmez, kısa vadeli borç azalır, cari oran yükselir.
Durum | Dönen varlık | Kısa vadeli borç | Cari oran |
Öteleme öncesi | 180 | 100 | 1,80 |
30 milyon TL kredi 13. aya ötelendi | 180 | 70 | 2,57 |
Şirketin ödeme gücü bir gecede %43 artmadı; yalnız ödeme takvimi kaydı. Oran hareketini gördüğünde önce borç vadelerinde bir değişiklik olup olmadığını kontrol et.
9. Yüksek cari oran her zaman iyi değildir
Cari oran 4,00 ise şirket kısa vadeli borcunun dört katı dönen varlık taşıyor demektir. Bu, güvenlik olabileceği gibi atıl sermaye de olabilir.
Yüksek oranın nedeni | Yorum |
Kasada yatan yüksek nakit | Yatırıma veya borç kapamaya yönlendirilmemiş sermaye. |
Şişmiş stok | Talep tahmini tutmamış; taşıma maliyeti ve eskime riski birikiyor. |
Tahsil edilmemiş büyük alacak | Satış yapılmış ama para alınamamış. |
Tedarikçi vadesinin kısalığı | Şirket peşin ödüyor, sermayesini tedarikçiye finanse ediyor. |
Cari oranın yükselmesi, nedenine bakılmadan başarı sayılamaz. Aynı dönemde stok devir hızı düştüyse ya da tahsilat süresi uzadıysa yükseliş iyi haber değildir.
10. Enflasyon: stok tarihî maliyetle, borç güncel tutarla
Yüksek enflasyon döneminde stok bilançoya alım tarihindeki maliyetle girer. Kısa vadeli borç ise ödenecek güncel tutardır. Enflasyon muhasebesi uygulanmayan bir bilançoda bu iki taraf farklı satın alma gücündeki paraya karşılık gelir.
Etki | Sonuç |
Stok tarihî maliyetle taşınıyor | Dönen varlık olduğundan düşük görünür. |
Borç güncel tutarla taşınıyor | Payda tam değeriyle durur. |
Net etki | Cari oran gerçek ödeme gücünün altında çıkabilir. |
Bu etki her şirkette aynı büyüklükte değildir; stok devir hızı yavaşladıkça büyür. Stoğu 15 günde dönen bir şirkette önemsizken, stoğu 200 günde dönen şirkette anlamlıdır.
11. Sezonluk işler: hangi tarihte ölçtüğün sonucu değiştirir
Sezonluk çalışan bir şirkette 31 Aralık bilançosu ile sezon ortasındaki bilanço farklı hikâye anlatır.
Ölçüm tarihi | Stok | Alacak | Nakit | Cari oran |
Sezon öncesi (stok yığıldı) | Yüksek | Düşük | Düşük | Yüksek |
Sezon sonu (stok eridi, tahsilat başladı) | Düşük | Yüksek | Orta | Orta |
Sezon dışı | Düşük | Düşük | Yüksek | Yüksek |
Tek bir tarihin oranına bakıp trend çıkarma. Aynı KPI'yı aylık eksende ve önceki yılların aynı ayıyla karşılaştırarak oku.
12. Cari oran ile asit-test farkı
Asit-test oranı, dönen varlıktan stokları çıkarır. İki oran birlikte okunduğunda dönen varlığın kalitesi görünür.
Ölçü | Formül | Ne anlatır? |
Cari oran | Dönen Varlıklar ÷ KV Borçlar | Bir yıllık ödeme kapasitesinin toplam görünümü. |
Asit-test | (Dönen Varlıklar − Stoklar) ÷ KV Borçlar | Stok satılmadan ödeme kapasitesi. |
Nakit oranı | (Kasa + Banka) ÷ KV Borçlar | Bugün ödeyebilme kapasitesi. |
İkisi arasındaki makas büyükse dönen varlık stok ağırlıklıdır. Makas 0,10-0,30 bandındaysa dönen varlık likit demektir.
13. Nakit döngüsü olmadan cari oran eksiktir
Cari oran bir fotoğraftır: belirli bir günün bilanço görüntüsü. Nakit dönüşüm süresi (CCC) ise bir filmdir: paranın stoğa girip alacağa dönüp kasaya döndüğü sürenin kaç gün olduğunu söyler.
Cari oran | Nakit dönüşüm süresi | Yorum |
2,00 | 35 gün | Sağlam. Varlık hem yeterli hem hızlı dönüyor. |
2,00 | 140 gün | Dikkat. Yeterli görünen varlık geç nakde dönüyor. |
1,20 | 20 gün | Sanıldığı kadar riskli olmayabilir; döngü hızlı. |
1,20 | 150 gün | Gerçek risk. Hem yetersiz hem yavaş. |
Aynı oranın iki farklı anlamı olabiliyorsa, oran tek başına karar dayanağı değildir.
14. Peşin tahsilat yapan perakendecide düşük oran neden normal olabilir?
Müşterisinden peşin tahsilat yapan, tedarikçisine 90 gün vadeyle ödeyen bir perakendecide alacak neredeyse yoktur, tedarikçi borcu ise yüksektir. Cari oran 1,00'ın altına inebilir.
Kalem | Tutar (milyon TL) |
Kasa, banka | 25 |
Ticari alacak | 5 |
Stok | 60 |
Dönen varlık toplamı | 90 |
Tedarikçi borcu | 100 |
Cari oran | 0,90 |
Bu şirket her gün nakit tahsil ediyor ve borcunu 90 gün sonra ödüyorsa oran düşük olsa da nakit sıkışıklığı yaşamayabilir. Burada belirleyici olan oran değil, tahsilat ile ödeme arasındaki gün farkıdır.
Kural: Düşük cari oranı riske çevirmeden önce nakit döngüsünün yönüne bak.
15. Vadeli çek ve senetler: bilançodaki yeri
Türkiye'de ticari alacağın önemli bölümü vadeli çek ve senetle taşınır. Bu kalemler dönen varlıkta durur; ancak vadesi bir yılı aşan çek dönen varlık değildir.
Kontrol | Neden önemli? |
Çek vadesi bir yılı aşıyor mu? | Aşıyorsa dönen varlıkta durmamalı; duruyorsa oran şişer. |
Ciro edilen çekler izleniyor mu? | Ciro edilmiş çekte rücu riski devam eder. |
Karşılıksız çıkma geçmişi olan müşteri var mı? | Alacak tahsil kabiliyeti düşük demektir, karşılık gerekir. |
Çek portföyünün vade dağılımını görmeden ticari alacağı tam nakit gibi sayma.
16. Cari oran normalizasyon kontrol tablosu
Adım | Kontrol | Düzeltme |
1 | Stok devir hızı düşük mü? | Yavaş dönen stoğu dönen varlıktan ayrı göster. |
2 | 180 günden eski alacak var mı? | Karşılık ayrılmamışsa düş. |
3 | Peşin ödenmiş gider dönen varlıkta mı? | Ödeme gücü hesabından çıkar. |
4 | Grup içi alacak var mı? | Ayrı satırda izle. |
5 | Uzun vadeli kredinin bir yıllık taksiti kısa vadede mi? | Değilse ekle. |
6 | Vadesi bir yılı aşan çek dönen varlıkta mı? | Uzun vadeye taşı. |
7 | Ölçüm tarihi sezonun neresinde? | Aynı ayın önceki yıllarıyla karşılaştır. |
8 | Asit-test ile makas ne kadar? | 0,50'den büyükse stok ağırlığını ayrıca yorumla. |
17. Uygulamada bu KPI'yı okurken çalışma sırası
Bu sekiz adımı kontrol listesi gibi değil, birbirine bağlı bir zincir gibi kullan. Bir adımdaki düzeltme sonraki adımı etkiler.
Sıra | Yapılacak |
1 | Cari oranı oku, sağlıklı bandın (1,50-2,00) neresinde olduğunu belirle. |
2 | Asit-test oranına bak, iki oran arasındaki makası ölç. |
3 | Stok devir hızını kontrol et; makas büyükse nedeni burada. |
4 | Tahsilat süresini (DSO) ve alacak yaşlandırmasını incele. |
5 | Tedarikçi ödeme süresini (DPO) gör; oran düşükse vade avantajı olabilir. |
6 | Nakit dönüşüm süresini hesapla; fotoğrafı filme çevir. |
7 | Kısa vadeli borcun vade dağılımını ve sınıflandırma değişikliklerini kontrol et. |
8 | Aynı ayın önceki yıllardaki değeriyle karşılaştır; sezon etkisini ayıkla. |
18. Sonuç
Cari oran, kısa vadeli ödeme gücünün başlangıç göstergesidir; bitiş göstergesi değildir. Doğru okumanın üç kuralı vardır.
Cari oran sana soru sordurur, cevabı vermez. Cevap, dönen varlığın içindedir.