EBITDA "nakde yakın" bir büyüklük olarak tanıtılır. Ne kadar yakın olduğu ise ölçülmeden bilinmez. Nakit dönüşüm oranı bu mesafeyi tek sayıda verir ve EBITDA'nın hangi şirkette nakde döndüğünü, hangisinde sadece bir hesap kalemi olarak kaldığını gösterir.
Nakit dönüşüm oranının sade sorusu: EBITDA olarak raporladığım her 100 TL'nin kaç TL'si kasama girdi?
1. Nakit dönüşüm oranının temel mantığı
Nakit Dönüşüm Oranı = Faaliyet Nakit Akışı ÷ EBITDA × 100
Kavram | Ne anlama gelir? |
EBITDA | Faiz, vergi ve amortisman öncesi kâr. |
Faaliyet Nakit Akışı | İşin normal seyrinden kasaya net giren para. |
Sonuç | Yüzde. %80 demek, EBITDA'nın beşte dördünün nakde döndüğü anlamına gelir. |
%80 ve üzeri sağlıklı kabul edilir. Düşük oran, EBITDA ile nakit arasında bir kalemin durduğunu gösterir; hangi kalem olduğu araştırılır.
2. Basit hesap: formül nasıl çalışır?
Kalem | Tutar (milyon TL) |
EBITDA | 110,0 |
− Faiz ödemesi | 25,0 |
− Vergi ödemesi | 12,5 |
− İşletme sermayesi artışı | 20,0 |
= Faaliyet nakit akışı | 52,5 |
Hesap:
Nakit Dönüşüm Oranı = 52,5 ÷ 110,0 × 100 = %47,73
Bu şirkette EBITDA'nın yarısından azı kasaya girmiştir. Sağlıklı bandın belirgin biçimde altındadır ve nedeni araştırılmalıdır.
3. EBITDA ile nakit arasında duran dört kalem
Kalem | Örnekte tutar | Neden EBITDA'da yok? |
Faiz ödemesi | 25,0 | EBITDA tanımı gereği faiz öncesidir. |
Vergi ödemesi | 12,5 | EBITDA vergi öncesidir. |
İşletme sermayesi artışı | 20,0 | Bilanço hareketidir, gelir tablosunda görünmez. |
CapEx | 18,0 | Yatırım faaliyetidir; FCF'de düşülür. |
İlk üçü nakit dönüşüm oranının konusudur; dördüncüsü serbest nakit akışının. Bu yüzden nakit dönüşüm oranı, EBITDA ile FCF arasındaki köprünün ilk yarısını ölçer.
Analistin sorusu: %47,73'lük dönüşümün kaçta kaçı finansman ve vergiden, kaçta kaçı işletme sermayesinden geliyor?
4. Kaynağı ayrıştırmak
Kaynak | Tutar | EBITDA'ya oran |
Faiz | 25,0 | %22,7 |
Vergi | 12,5 | %11,4 |
İşletme sermayesi | 20,0 | %18,2 |
Kasaya kalan | 52,5 | %47,7 |
TOPLAM | 110,0 | %100,0 |
Bu ayrıştırma müdahale yerini söyler. Kayıp faiz ve vergiden geliyorsa çözüm finansman ve vergi planlamasındadır; işletme sermayesinden geliyorsa çözüm tahsilat ve stok yönetimindedir. İki durumun karışması, yanlış yere emek harcanmasına yol açar.
5. Yüksek borçlu şirkette oran yapısal olarak düşüktür
Şirket | EBITDA | Faiz | Vergi | İşl. serm. | Faaliyet nakit akışı | Dönüşüm |
Borçsuz | 110,0 | 0,0 | 20,0 | 20,0 | 70,0 | %63,6 |
Orta borçlu | 110,0 | 25,0 | 12,5 | 20,0 | 52,5 | %47,7 |
Yüksek borçlu | 110,0 | 55,0 | 5,0 | 20,0 | 30,0 | %27,3 |
Üç şirketin operasyonu birebir aynıdır. Dönüşüm oranı yalnız borç yapısı yüzünden yarıdan fazla farklılaşır. Bu yüzden şirketler arası karşılaştırma yaparken borç yapısının benzer olması gerekir; benzemiyorsa faiz öncesi bir dönüşüm oranı hesaplanmalıdır.
6. İşletme sermayesi: oranın en oynak bileşeni
Durum | İşletme sermayesi değişimi | Faaliyet nakit akışı | Dönüşüm |
Ciro sabit, tahsilat düzenli | 0,0 | 72,5 | %65,9 |
Ciro büyüyor, alacak şişiyor | −20,0 | 52,5 | %47,7 |
Ciro daralıyor, alacak tahsil ediliyor | +15,0 | 87,5 | %79,5 |
Üçüncü satır bir tuzaktır: küçülen bir şirkette dönüşüm oranı geçici olarak yükselir, çünkü işletme sermayesi çözülür. Bu, iyileşme değil, işin daralmasıdır. Oranın yükselişi ciro eğilimiyle birlikte okunmadan yorumlanmaz.
Kural: Dönüşüm oranı ciro trendiyle birlikte okunur. Daralan işte yükselen oran iyi haber değildir.
7. Sektör farkı
Sektör | Tipik dönüşüm | Neden |
Market, restoran | %85 - %100 | Peşin tahsilat, negatif işletme sermayesi. |
Abonelik, yazılım | %80 - %100 | Düzenli tahsilat, düşük stok. |
Toptan ticaret | %50 - %75 | Alacak ve stok yoğun. |
Üretim | %55 - %80 | Stok ve tedarik döngüsü uzun. |
İnşaat, taahhüt | %20 - %60 | Hakediş takvimi düzensiz. |
Markette %60 alarm, taahhüt işinde %60 iyi bir yıldır.
8. Kardeş göstergelerle ilişkisi
Ölçü | Pay | Payda | Neyi ölçer? |
Nakit dönüşüm oranı | Faaliyet nakit akışı | EBITDA | EBITDA nakde dönüyor mu? |
Nakit dönüşüm kalitesi | Faaliyet nakit akışı | Net kâr | Kâr nakde dönüyor mu? |
FCF marjı | FCF | Ciro | Ciro serbest nakit bırakıyor mu? |
Üçü aynı nakit akışını farklı paydalarla ölçer. Birlikte okunduklarında kaybın hangi katmanda olduğu görülür: EBITDA ile nakit arasında mı, kâr ile nakit arasında mı, yoksa yatırımda mı.
9. Oranı iyileştirmenin gerçek ve sahte yolları
Yöntem | Gerçek mi? |
Tahsilat süresini kısaltmak | Gerçek. İşletme sermayesi kaybını azaltır. |
Stok devir hızını artırmak | Gerçek. |
Borç maliyetini düşürmek | Gerçek. Faiz kaybını azaltır. |
Vergi planlamasını yasal araçlarla iyileştirmek | Gerçek. |
Tedarikçi vadesini uzatmak | Gerçek; ilişkiyi zorlamamak şartıyla. |
İşi küçültmek | Sahte. Oran yükselir, iş küçülür (bölüm 6). |
EBITDA'yı düzeltmelerle şişirmek | Sahte. Payda büyür, oran DÜŞER. |
Son satır dikkat çekicidir: düzeltilmiş EBITDA raporlayan bir şirkette nakit dönüşüm oranı otomatik olarak düşer. Oranın düşük çıkması bazen şirketin değil, EBITDA tanımının sorunudur.
10. Normalizasyon kontrol tablosu
Adım | Kontrol | Düzeltme |
1 | EBITDA ham mı düzeltilmiş mi? | Ham EBITDA ile de hesapla. |
2 | Faaliyet nakit akışı doğrulandı mı? | İki yoldan hesapla. |
3 | Kayıp kaynakları ayrıştırıldı mı? | Faiz / vergi / işletme sermayesi ayrı ayrı. |
4 | Ciro büyüyor mu daralıyor mu? | Daralan işte yükselen oranı iyi sayma. |
5 | Borç yapısı karşılaştırılan şirketle benzer mi? | Değilse faiz öncesi hesapla. |
6 | Dönem 12 ay mı? | Çeyreklik oran mevsimsel dalga taşır. |
7 | Tek seferlik kalem var mı? | Ayır. |
8 | FCF ile birlikte okundu mu? | CapEx köprünün diğer yarısıdır. |
11. Uygulamada bu KPI'yı okurken çalışma sırası
Sıra | Yapılacak |
1 | Oranı oku; %80 eşiğinin neresinde belirle. |
2 | Kaybı faiz / vergi / işletme sermayesi olarak ayrıştır. |
3 | En büyük kaybın kaynağına göre müdahale yerini seç. |
4 | Ciro eğilimine bak; daralan işte yükselen oranı ayır. |
5 | Nakit dönüşüm kalitesiyle karşılaştır. |
6 | CapEx'i ekleyip FCF'ye geç. |
7 | On iki aylık kayan dönemle izle. |
12. Sonuç
Nakit dönüşüm oranı, EBITDA'nın "nakde yakın" iddiasını sınar. Yakınlığın ne kadar olduğunu her şirket için ayrı ayrı ölçer.
EBITDA bir hesaptır. Bu oran, o hesabın kasaya ne kadar yansıdığını söyler.