MTTR (Mean Time To Repair), bir arızanın ortalama ne kadar sürede giderildiğini gösterir. Adı "onarım süresi"dir ama içinde onarımın payı genellikle üçte biri bile bulmaz.
MTTR'yi kısaltmak, MTBF'yi uzatmaktan çoğu zaman daha ucuz ve daha hızlıdır. Bunun nedeni de tam olarak budur: kısaltılacak sürenin büyük kısmı teknik değil, organizasyoneldir.
1. Temel mantığı
MTTR = Toplam Onarım Süresi ÷ Arıza Sayısı
Kavram | Ne anlama gelir? |
Toplam Onarım Süresi | Arızanın başlangıcından ekipmanın yeniden üretime alınmasına kadar geçen sürelerin toplamı. |
Arıza Sayısı | Dönemdeki plansız arıza adedi. |
Sonuç | Süre birimi. Düşük olması iyidir. |
2. Örnek fabrika
Kalem | Değer |
Toplam arıza onarım süresi | 1.200 dk |
Arıza sayısı | 8 |
MTTR = 1.200 ÷ 8 = 150 dakika = 2,50 saat
Her arıza, hattı ortalama iki buçuk saat durduruyor.
3. 150 dakikanın içinde ne var?
MTTR'nin tek bir sayı olarak raporlanması, iyileştirme fırsatlarını görünmez kılar. Süre bileşenlerine ayrıldığında tablo değişir.
Aşama | Dakika | Pay |
Arızanın fark edilmesi ve bildirilmesi | 10 | %6,67 |
Bakım ekibinin hatta ulaşması | 25 | %16,67 |
Teşhis | 20 | %13,33 |
Yedek parça temini | 45 | %30,00 |
Fiili onarım | 35 | %23,33 |
Devreye alma ve doğrulama | 15 | %10,00 |
Toplam | 150 | %100,00 |
Anahtarın elde olduğu süre yalnızca 35 dakikadır — toplamın %23,33'ü. Geri kalan 115 dakikanın büyük kısmı beklemedir.
Süre grubu | Dakika | Pay |
Bekleme ve lojistik (bildirim + ulaşma + parça) | 80 | %53,33 |
Teknik iş (teşhis + doğrulama) | 35 | %23,33 |
Fiili onarım | 35 | %23,33 |
MTTR'nin yarıdan fazlası beklemedir. Beklemeyi kısaltmak, teknisyeni hızlandırmaktan hem daha kolay hem daha ucuzdur.
4. İyileştirmenin sayısal karşılığı
İki organizasyonel müdahale, tek bir teknik yatırım yapmadan MTTR'yi üçte bir azaltır.
Müdahale | Etkilediği aşama | Kazanç |
Kritik yedek parça stoğu | Yedek parça temini: 45 → 10 dk | 35 dk |
Vardiya içinde sahada bakım teknisyeni | Ekibin ulaşması: 25 → 10 dk | 15 dk |
Yeni MTTR | — | 100 dk |
Sonuç | Mevcut | İyileştirme sonrası |
MTTR | 150 dk | 100 dk |
Toplam arıza duruşu (8 arıza) | 1.200 dk | 800 dk |
Teorik kullanılabilirlik | %93,62 | %95,65 |
Kazanılan üretim (0,50 dk/adet) | — | 800 adet |
Kritik yedek parçanın stok maliyeti ile 800 adetlik ek üretimin katkı payı karşılaştırıldığında karar genellikle nettir. Bu, MTTR'nin en pratik yanıdır: iyileştirmenin karşılığı doğrudan adede çevrilebilir.
5. MTTR mi, MDT mi?
Literatürde MTTR dar anlamda yalnızca fiili onarım süresini ifade eder. Beklemeleri de içeren toplam süre için MDT (Mean Down Time) kullanılır.
Ölçü | Kapsamı | Örnek fabrikada |
MTTR (dar tanım) | Yalnızca fiili onarım | 35 dk |
MDT (toplam duruş) | Bildirim, ulaşma, teşhis, parça, onarım, doğrulama | 150 dk |
Sahada iki terim sıklıkla birbirinin yerine kullanılır ve bu, dışarıdan yapılan karşılaştırmaları anlamsızlaştırır. Bir tedarikçi "MTTR'miz 30 dakika" diyorsa, bunun anahtarın elde olduğu süre mi yoksa hattın durduğu süre mi olduğu sorulmalıdır.
Üretim planlaması için doğru sayı her zaman MDT'dir: hat, teknisyen anahtarı eline alana kadar da durmaktadır.
6. Yakın akrabalar
Özellikle otomasyon ve bakım yazılımlarında dört ayrı ölçü birlikte kullanılır.
Kısaltma | Açılımı | Ölçtüğü |
MTTD | Mean Time To Detect | Arızanın oluşmasından fark edilmesine kadar |
MTTA | Mean Time To Acknowledge | Bildirimden ekibin işi üstlenmesine kadar |
MTTR | Mean Time To Repair | Fiili onarım |
MTBF | Mean Time Between Failures | İki arıza arası çalışma süresi |
Sensör ve otomatik uyarı yatırımlarının hedefi MTTR değil MTTD'dir. Örnek fabrikada MTTD 10 dakikadır; bir titreşim ya da sıcaklık sensörü bu süreyi neredeyse sıfıra indirebilir ve bazı durumlarda arızayı hiç oluşmadan yakalayarak MTBF'yi de yükseltir.
7. Ortalamanın gizlediği
MTTR bir ortalamadır ve arıza süreleri genellikle çok çarpık dağılır.
Arıza | Süre (dk) |
1 | 45 |
2 | 60 |
3 | 75 |
4 | 90 |
5 | 105 |
6 | 120 |
7 | 225 |
8 | 480 |
Toplam | 1.200 |
Ortalama 150 dakikadır ama sekiz arızanın altısı ortalamanın altındadır. Medyan 97,50 dakikadır. Tek bir 480 dakikalık arıza (büyük olasılıkla dışarıdan getirtilen bir parça) çıkarıldığında MTTR 102,86 dakikaya iner: o tek arıza ortalamayı 47,14 dakika yukarı çekmektedir.
Ölçü | Değer |
Ortalama (MTTR) | 150,00 dk |
Medyan | 97,50 dk |
En uzun arıza | 480 dk |
En uzun arıza hariç MTTR | 102,86 dk |
Bakım raporlarında MTTR'nin yanına medyan ve en uzun arıza süresi de yazılmalıdır. Aksi hâlde tek bir istisna, tüm ekibin performansını kötü gösterir — ya da tersine, sistematik bir yavaşlığı tek bir "kötü şans" gibi sunar.
8. Sık yapılan hatalar
Hata | Neden yanlış? |
MTTR'yi yalnızca onarım süresi sanıp planlamada kullanmak | Hat, teknisyen gelene kadar da durur; planlama MDT ister. |
Yalnızca ortalamaya bakmak | Çarpık dağılımda ortalama tek bir uç değere kilitlenir. |
MTTR'yi bakım ekibinin performans karnesi yapmak | Sürenin yarıdan fazlası ekibin kontrolünde değildir. |
Tedarikçi MTTR'sini kendi rakamıyla kıyaslamak | Tanım aynı değilse karşılaştırma anlamsızdır. |
MTTR düşünce bakım sorunu çözüldü sanmak | Arıza sayısı aynıysa kayıp azalır ama kök neden durmaktadır; onu MTBF ölçer. |