Tedarikçi zamanında teslim oranı (OTD), tedarik zincirinin en temel güvenilirlik göstergesidir. Satın alma fiyatı tek başına anlamsızdır; ucuz ama geç gelen malzeme, pahalı ama zamanında gelenden çok daha pahalıya mal olur.
Göstergenin en çok yanlış anlaşılan yanı şudur: erken teslim de bir sapmadır. "Zamanında" bir aralıktır, bir yön değil.
1. Temel mantığı
Zamanında Teslim Oranı = Zamanında Teslim Edilen Sipariş Satırı ÷ Toplam Sipariş Satırı × 100
Tanım kararı | Seçenekler |
Referans tarih | İlk taahhüt tarihi mi, revize tarih mi? |
Tolerans penceresi | Tam gün mü, −2/+0 gün mü, ±3 gün mü? |
Ölçüm birimi | Sipariş, sipariş satırı, adet ya da tutar |
Teslim anı | Fabrikaya varış mı, kabul onayı mı? |
En kritik karar birincisidir. Tedarikçinin gecikmeyi bildirip tarihi revize etmesi, gecikmeyi ortadan kaldırmaz. Ölçüm ilk taahhüt tarihine göre yapılmazsa gösterge her zaman %100'e yakın çıkar.
2. Örnek işletme
Durum | Sipariş satırı | Pay |
Zamanında ve tam | 498 | %80,32 |
Zamanında ama eksik miktarla | 29 | %4,68 |
Geç teslim | 93 | %15,00 |
Toplam | 620 | %100,00 |
Ölçü | Hesap | Sonuç |
Zamanında teslim oranı (OTD) | 527 ÷ 620 | %85,00 |
Zamanında ve tam (tedarikçi OTIF) | 498 ÷ 620 | %80,32 |
İki gösterge arasındaki 4,68 puanlık fark, zamanında gelen ama miktarı eksik olan teslimatlardır. Üretim açısından bu teslimatlar da başarısızdır: eksik malzemeyle hat çalışmaz.
3. Gecikmenin büyüklüğü
Gecikme | Sipariş satırı | Geç satırlar içindeki pay |
1–3 gün | 52 | %55,91 |
4–7 gün | 26 | %27,96 |
8–14 gün | 10 | %10,75 |
15 gün ve üzeri | 5 | %5,38 |
Toplam | 93 | %100,00 |
Gecikmelerin yarıdan fazlası üç günün altında. Bu, emniyet stoğuyla soğurulabilecek bir dalgalanmadır. 15 günü aşan beş satır ise emniyet stoğunun kapatamayacağı, üretim planını doğrudan bozan gecikmelerdir.
Gecikme sayısı değil, gecikme dağılımı yönetilir. Beş satırlık kuyruk, 52 satırlık kısa gecikmeden çok daha pahalıdır.
4. Erken teslim de sapmadır
Erken teslimin maliyeti | Nasıl oluşur? |
Erken ödeme | Fatura tarihi öne gelir, DPO kısalır |
Depolama | Alan ve elleçleme maliyeti |
Stok maliyeti | Sermaye erken bağlanır |
Bozulma ve eskime riski | Raf ömrü kısa ürünlerde kritik |
Sayım ve kayıt yükü | Planlanmamış giriş |
Bu nedenle olgun tedarik zincirlerinde hedef "en erken" değil, "pencerede" teslimdir. Yaygın tolerans penceresi −0/+0 ya da −1/+0 gündür: erken teslim de zamanında sayılmaz.
5. Gecikmenin üretimdeki karşılığı
Tedarik gecikmesi doğrudan üretim kaybına dönüşür.
Kalem | Değer |
Malzeme yokluğu kaynaklı plansız duruş | 480 dakika |
İdeal çevrim süresi | 0,50 dk/adet |
Kaybedilen üretim | 960 adet |
Toplam plansız duruş içindeki payı | %20,00 |
Plansız duruşun beşte biri, bakımın değil tedariğin sorunudur. Bakım bütçesi tartışılırken tedarik performansının tartışılmaması, duruş kaybının beşte birinin sahipsiz kalması demektir.
6. Neden geç kalınır?
Neden | Kimin sorunu? | Nasıl anlaşılır? |
Tedarikçi kapasitesi yetmiyor | Tedarikçi | Aynı tedarikçide sürekli gecikme |
Sipariş geç açılmış | Alıcı | Sipariş tarihi ile ihtiyaç tarihi arası kısa |
Tedarik süresi gerçekçi değil | Ortak | Taahhüt süresi hiç tutmuyor |
Spesifikasyon değişikliği | Alıcı | Sipariş sonrası revizyon sayısı |
Gümrük ve lojistik | Dış etken | İthal kalemlerde yoğunlaşma |
Ödeme gecikmesi | Alıcı | Tedarikçi bekletiyor |
Son satır sık atlanır: geç ödeyen bir alıcı, geç teslim alır. Zamanında teslim oranı düşükken kendi ödeme performansını sorgulamayan bir işletme, sorunu yanlış yerde arar.
Örnek işletmede ticari borcun %22,69'u vadesini geçmiş durumdadır; bu, tedarikçi teslim performansının bir kısmını doğrudan açıklayabilir.
7. Tedarikçi bazında kırılım
Toplam %85,00'lik oran, tedarikçiler arasında eşit dağılmaz. Yönetilebilir bir gösterge için üç kırılım gerekir:
Kırılım | Ne gösterir? |
Tedarikçi bazında OTD | Hangi tedarikçi sorunlu? |
Malzeme kritikliğine göre OTD | Kritik kalemde gecikme var mı? |
Harcama büyüklüğüne göre OTD | Büyük harcamalar güvenilir mi? |
En kritik hücre, kritik malzemede düşük OTD olan tedarikçidir. Düşük harcamalı ama tek kaynaklı bir tedarikçinin gecikmesi, tüm hattı durdurabilir; harcama büyüklüğüne göre önceliklendirme bu riski görmez.
8. Hedef koyarken
OTD | Yorum |
%98 üzeri | Olgun tedarik zinciri; genellikle uzun ilişki ve sözleşmeli koşullar |
%95 – %98 | İyi |
%90 – %95 | İyileştirme alanı belirgin |
%85 – %90 | Örnek işletmenin yeri; emniyet stoğu bu boşluğu kapatıyor |
%85 altı | Üretim planı güvenilmez hâle gelir |
Düşük OTD'nin maliyeti emniyet stoğunda saklıdır: teslim güvenilmez oldukça daha fazla stok tutulur. OTD'yi yükseltmenin karşılığı yalnızca daha az duruş değil, daha az bağlı sermayedir.
9. Sık yapılan hatalar
Hata | Neden yanlış? |
Revize tarihe göre ölçmek | Her gecikme "yeniden planlandı" olur. |
Erken teslimi zamanında saymak | Stok ve ödeme maliyeti gizlenir. |
Yalnızca satır sayısı ölçmek | Kritik kalemdeki tek gecikme hattı durdurur. |
Gecikme süresini ölçmemek | 15 günlük gecikmeyle 1 günlük gecikme aynı sayılır. |
Kendi ödeme performansını sorgulamamak | Geç ödeyen geç teslim alır. |
Zamanında ama eksik teslimi başarı saymak | Örnekte 4,68 puanlık fark buradan gelir. |