Stok Taşıma Maliyeti: Rafta Duran Malın Yıllık Kirası

Stok, bilançoda bir varlıktır. Ama depoda durduğu her gün masraf üretir: bağladığı sermayenin faizi, kapladığı alanın kirası, sigortası, sayımı ve eskime riski.

Stok taşıma maliyeti bu masrafları tek bir orana toplar. Ölçülmediğinde stok bedava görünür — ve bedava görünen her şey gibi gereğinden fazla tutulur.

1. Temel mantığı

Stok Taşıma Maliyeti = Ortalama Stok Değeri × Taşıma Oranı

Taşıma oranı dört bileşenden oluşur:

Uluslararası literatürde sık kullanılan varsayım yıllık %25'tir. Bu rakam düşük faizli ortamlarda oluşmuştur ve Türkiye koşullarında ciddi biçimde düşük kalır.

2. Sermaye maliyeti belirleyicidir

Sermaye maliyeti, işletmenin ağırlıklı ortalama sermaye maliyeti (WACC) ya da alternatif borçlanma maliyeti olmalıdır. Bu oran yükseldikçe stok tutmanın maliyeti doğrusal olarak artar ve stok politikası değişmek zorunda kalır.

3. Örnek işletme

Aynı stok, sermaye maliyeti varsayımına göre yılda 1,2 milyon TL de 2,4 milyon TL de maliyet üretir. İkinci rakam, aylık faaliyet kârının önemli bir bölümüne karşılık gelir.

4. Defter değeri mi, gerçek değer mi?

Hesapta hangi stok değerinin kullanılacağı önemlidir.

Sermaye maliyeti için defter değeri doğrudur — o para gerçekten harcanmıştır. Risk ve eskime bileşeni için ise gerçek değer kullanılmalıdır, çünkü zaten değer kaybetmiş stok bir kez daha risk yüklenmez.

Pratikte tek bir değer seçilir ve tutarlı kullanılır. Bu yazıda gerçek stok değeri esas alınmıştır; hangisi seçilirse seçilsin dönemler arasında değiştirilmemelidir.

5. Ölü stokta taşıma maliyeti

Taşıma maliyeti tüm stoğa eşit dağılmaz. Ölü stok, hiç dönmeden maliyet üretir.

Ölü stok, yılda 247.500 TL taşıma maliyeti üretiyor ve karşılığında hiçbir gelir sağlamıyor. Bu tutar, defter değerinin yarısına satmaktan doğan 247.500 TL'lik kaybın tam olarak bir yıllık taşıma maliyetine eşit olduğunu gösterir: stok bir yıl daha depoda tutulursa, yarı fiyata satmakla aynı parayı zaten kaybetmiş olursunuz.

Ölü stok kararlarında en sık kullanılan gerekçe "maliyetine bile satamam"dır. Taşıma maliyeti hesabı bu gerekçeyi sayısal olarak çürütür: stoğu tutmanın da bir maliyeti vardır ve o maliyet her yıl tekrarlanır.

6. Stok gününün maliyeti

Stok devir hızını iyileştirme çalışmalarının parasal karşılığı bu satırdadır: her bir gün, yılda yaklaşık 40 bin TL.

Hesap şöyle kurulur: DIO 60,0 günden 59,0 güne inerse stok değeri 1/60 oranında azalır; bu azalmanın yıllık taşıma maliyeti tasarrufu 2.426.050 ÷ 60 = 40.434 TL'dir.

7. Sipariş miktarı kararına etkisi

Stok taşıma maliyeti, ekonomik sipariş miktarı hesabının iki girdisinden biridir.

Taşıma oranı %25'ten %50'ye çıktığında optimum sipariş miktarı yaklaşık %29 küçülür. Yani yüksek faizli bir ortamda doğru davranış, daha küçük ve daha sık sipariş vermektir — miktar iskontosu bu farkı kapatmadıkça.

Bu, tedarikçilerin sunduğu hacim iskontolarının nasıl değerlendirilmesi gerektiğini de belirler: %5'lik bir iskonto için altı aylık stok almak, taşıma oranı %50 iken kârlı değildir.

8. Sık yapılan hatalar