GVK m. 89

Gelir Vergisi Diğer İndirimler — Sigorta Primleri, Eğitim/Sağlık, Bağışlar, BES, Sponsorluk, Engelli

Kısa Cevap

193 sayılı GVK'nın 89. maddesi, beyan edilen gelirin tespitinde indirim olarak kabul edilen kalemleri sıralar. Şahıs sigorta primleri (gelirin %15'i), bireysel emeklilik katkıları (gelirin %15'i, ayrıca eşi ve çocukları için), eğitim ve sağlık harcamaları (gelirin %10'u), gönüllü sponsorluk, kamuya bağışlar, doğal afet bağışları, Cumhurbaşkanı'nca onaylı kampanyalara bağışlar yer alır.

Kategori: Gelir Vergisi — Diğer İndirimlerGüncelleme: 07 Ağustos 2026

GVK Madde 89 — Gelir Vergisi Diğer İndirimleri

1. Yasal Dayanak

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu Madde 89:

Kanun Maddesi

Gelir vergisi matrahının tespitinde, gelir vergisi beyannamesinde bildirilecek gelirlerden aşağıdaki indirimler yapılabilir: 1) Beyan edilen gelirin %15''ini ve asgari ücretin yıllık tutarını aşmamak şartıyla (Bu şartın tespitinde işverenler tarafından ücretliler adına bireysel emeklilik sistemine ödenen katkı payları ile %63 nci maddenin birinci fıkrasının (3) numaralı bendi ve bu fıkrası kapsamında indirim konusu yapılacak prim ödemelerinin toplam tutarı birlikte dikkate alınır.) mükellefin şahsına, eşine ve küçük çocuklarına ait hayat sigortalarına ödenen primlerin %50''si ile ölüm, kaza, hastalık, sağlık, engellilik, analık, doğum ve tahsil gibi şahıs sigorta primleri.

Bilgi

Madde 19 bende ayrılmış kapsamlı bir indirim kataloğudur. Aşağıda en sık karşılaşılanlar detaylandırılmıştır.

2. Konu ve Önemi

GVK m.89, gerçek kişi mükelleflerin (serbest meslek, ticari kazanç, ücret beyanı, kira beyanı vb.) yıllık gelir vergisi beyannamesinde uygulayabileceği indirimleri düzenler.

Başarılı

Bu maddenin kapsamlı kullanımı yıllık vergi yükünü %20-30 oranında düşürebilir. Beyanname veren herkes mutlaka bu indirimleri bilmelidir.

KVK m.10 ile m.89 farkı:

  • KVK m.10: Kurumlar için indirimler
  • GVK m.89: Gerçek kişiler için indirimler
  • Yapısı benzer, kalem sayısı GVK''da daha geniş (kişisel yaşam giderleri dahil)

3. İndirim Kalemleri

3.1 Sigorta Primleri ve Bireysel Emeklilik (m.89/1)

Şahıs sigorta primleri:

  • Hayat, kaza, hastalık, sağlık, engellilik, analık, doğum, tahsil sigortaları
  • Mükellef + eşi + küçük çocukları için ödenen primler

Hesap:

İndirilebilir = min(
  Beyan edilen gelirin %15''i,
  Yıllık asgari ücret tutarı (2025: 265.256 TL)
)

Sigortanın %50''si dikkate alınır.
Dikkat

BES (Bireysel Emeklilik Sistemi) katkı payları AYRI bir bende düzenlenmiştir (m.89/2). Şahıs sigorta primleriyle aynı sınıra tabidir ama hesabı birlikte yapılır.

3.2 Eğitim ve Sağlık Harcamaları (m.89/2)

Kapsam:

  • Mükellefin kendisinin, eşinin ve küçük çocuklarının
  • Türkiye''de yapılan
  • Eğitim ve sağlık harcamaları

Şart:

  • Beyan edilen gelirin %10''una kadar
  • Gelir/kurumlar vergisi mükellefi olan ve fatura/makbuz verebilecek kişi veya kurumlardan alınmış olmalı
Örnek hesap:
Yıllık gelir beyanı: 1.000.000 TL
%10 sınırı: 100.000 TL
Yapılan harcama: 80.000 TL
İndirim: 80.000 TL (sınır altı, tamamı)

3.3 Engelli İndirimi (m.89/3)

Engelli bireyler için ücret stopajı vasıtasıyla uygulanan indirim:

Engellilik Derecesi2025 (Aylık)2026 (Aylık)
1. derece (%80 ve üzeri)6.900 TL9.900 TL
2. derece (%60-%79)4.000 TL5.700 TL
3. derece (%40-%59)1.700 TL2.400 TL
Bilgi

Engelli indirim tutarları 2026 için %25,49 yeniden değerleme oranıyla artırılmıştır. Bordro üzerinde otomatik uygulanır.

3.4 Bağış ve Yardımlar (m.89/4 ve m.89/5)

Genel %5 Sınırı (m.89/4):

  • Kamu idareleri, vergi muafiyetli vakıflar, kamu yararına dernekler
  • Beyan edilen gelirin %5''ini geçmemek üzere

%100 İndirimli Bağışlar (m.89/5):

  • Eğitim, sağlık, kültür, spor tesisleri için yapılan inşaat veya 5 yıl içindeki giderleri için bağışlar
  • Bu kapsamda sınır YOKTUR

3.5 Kültür Bakanlığı''nca Desteklenen Sanat Faaliyetleri (m.89/7)

  • Tarihi/kültürel restorasyon, sanat etkinlikleri için bağış: Tam indirim

3.6 Sponsorluk Harcamaları (m.89/8)

  • Amatör spor dalları için %100
  • Profesyonel spor dalları için %50

3.7 Cumhurbaşkanı''nca Onaylı Yardım Kampanyaları (m.89/10)

  • Doğal afet, terör, savaş gibi olağanüstü durumlar için açılan kampanyalara bağışlar
  • Tam indirim (genelde)

3.8 Türkiye Kızılay Derneği ve Yeşilay (m.89/11)

  • Bu kurumlara yapılan ayni/nakdi bağışlar tam indirim

3.9 Tek/Bireysel Mükellef Ar-Ge Harcaması (m.89/13)

  • Serbest meslek erbabı veya bireysel girişimci için Ar-Ge harcamaları indirilebilir

4. Pratik Hesaplamalar

Genel Beyanname Sırası

GELİR VERGİSİ BEYANNAMESİ

1. Beyan edilen toplam gelir          = X
2. (-) GVK m.89 İndirimleri:
   - Sigorta primleri (sınır altı)    = -A
   - BES katkı payları (sınır altı)   = -B
   - Eğitim/sağlık (%10 sınırı)        = -C
   - Engelli indirimi                  = -D
   - Bağışlar (%5 sınırı)              = -E
   - Eğitim/sağlık tesisi bağışı       = -F
   - Sponsorluk                        = -G
3. Vergiye Tabi Matrah                 = X-A-B-C-D-E-F-G
4. × Artan Oranlı GV Tarifesi          = Vergi
Dikkat

m.89 indirimleri sıralı uygulanır. Sınırlar (%5, %10, %15) önceki indirimlerden SONRAKİ tutarına göre değil, beyan edilen orijinal gelire göre hesaplanır.

5. Gerçek Hayat Örnekleri

Örnek 1 — Tipik Çalışan Beyanı

Durum: (A) yüksek gelirli (yıllık 5.000.000 TL ücret) bir yöneticidir. Yıl içinde:

  • Hayat sigortası primi: 50.000 TL
  • BES katkı payı: 100.000 TL
  • Çocuğunun özel okul ücreti: 200.000 TL
  • Eşinin tedavi giderleri: 80.000 TL

Hesap:

Beyan edilen gelir: 5.000.000 TL

Sigorta + BES Sınırı:
  Beyan × %15 = 750.000 TL
  Yıllık asgari ücret (2025): 265.256 TL → Sınır: min(750.000, 265.256) = 265.256 TL
  **Yıllık asgari ücret (2026): 396.360 TL → Sınır: min(750.000, 396.360) = 396.360 TL**
  
  Yapılan: 50.000 (sigorta %50''si = 25.000) + 100.000 = 125.000 TL
  İndirim: 125.000 TL (sınır altı, tamamı)

Eğitim/Sağlık Sınırı:
  Beyan × %10 = 500.000 TL
  Yapılan: 200.000 + 80.000 = 280.000 TL
  İndirim: 280.000 TL (sınır altı, tamamı)

TOPLAM İNDİRİM: 125.000 + 280.000 = 405.000 TL
Vergi tasarrufu (üst dilim %40): 405.000 × %40 = 162.000 TL
Başarılı

Doğru beyanname düzenlemesi 162.000 TL tasarruf sağlar.

Örnek 2 — Eğitim/Sağlık Sınırı Aşımı

Durum: (B), yıllık 800.000 TL geliri olan serbest meslek erbabı. Çocukları için 200.000 TL özel okul ödemiştir.

%10 sınırı: 800.000 × %10 = 80.000 TL
İndirim: 80.000 TL (sınır)
Geri kalan 120.000 TL **indirilmez**
Dikkat

%10 sınırı pratikte sıkı bir kısıtlama oluşturur. Özel okul ücretleri yüksek olduğundan genellikle sınır aşılır.

Örnek 3 — Kamuya Bağış (%5 Sınır)

Durum: (C), yıllık 2.000.000 TL geliri olan tüccar. Belediye''ye 200.000 TL bağış yapmıştır.

%5 sınırı: 2.000.000 × %5 = 100.000 TL
İndirim: 100.000 TL
Geri kalan 100.000 TL **indirilmez**

Örnek 4 — Eğitim Tesisi Bağışı (Tam İndirim)

Durum: (D), yıllık 3.000.000 TL geliri olan iş insanı. Bir devlet okulunun spor salonu inşaatına 1.500.000 TL bağışlamıştır.

Başarılı

m.89/5 kapsamında bu bağış %100 indirilir, sınır yok.

Vergi tasarrufu (%40 dilim): 600.000 TL.

Örnek 5 — Kızılay Bağışı

Durum: (E), Kızılay''a 100.000 TL bağışlamıştır.

Başarılı

m.89/11 kapsamında Kızılay bağışları tam indirimdir. Sınır yoktur.

Örnek 6 — Engelli İndirimi

Durum: (F), 1. derece engellidir (raporlu). Aylık brüt 80.000 TL ücret almaktadır.

Engelli indirimi (1. derece): 6.900 TL/ay
Aylık matrah: 80.000 - 11.000 (SGK) - 6.900 (engelli) = 62.100 TL
Başarılı

Engelli çalışanlar için bordro üzerinde otomatik uygulanır. Bekarler ve evliler için aynı oranlar.

Örnek 7 — Sponsorluk

Durum: (G) serbest mali müşavir, yerel amatör basketbol takımına 150.000 TL sponsorluk yapmıştır.

Başarılı

Amatör spor sponsorluğu tam indirim (m.89/8). Vergi tasarrufu: yaklaşık 60.000 TL.

Örnek 8 — Siyasi Parti Bağışı (İndirim Değil)

Durum: (H), siyasi parti adayına 50.000 TL bağışlamıştır.

Tehlike

Siyasi parti bağışları m.89 kapsamında değildir. İndirilemez. Bağış olarak yapılsa bile vergi etkisi yoktur.

Örnek 9 — Doğal Afet Bağışı (Cumhurbaşkanı Kararıyla)

Durum: (I), 2023 deprem sonrası AFAD''a 500.000 TL bağışlamıştır.

Başarılı

Cumhurbaşkanı''nca onaylı kampanyalara bağışlar m.89/10 kapsamında tam indirimdir. Sınır yok.

Örnek 10 — Doktora Eğitimi

Durum: (J), kendi doktora eğitimi için yıllık 150.000 TL ücret ödüyor. Yıllık geliri 2.000.000 TL.

%10 sınırı: 200.000 TL
İndirim: 150.000 TL (sınır altı, tamamı)
Vergi tasarrufu: ~45.000 TL
Bilgi

Kendi eğitimi de m.89/2 kapsamındadır. Sadece çocuk eğitimi değil.

6. Beyanname Verme Zorunluluğu Olanlar

GVK m.89 indirimleri sadece yıllık gelir vergisi beyannamesi verenler tarafından kullanılabilir:

  • Serbest meslek erbabı
  • Ticari/zirai kazanç sahipleri
  • Birden fazla işverenden ücret alanlar (sınır aşımıyla)
  • Yıllık geliri eşiği aşan kira gelirleri
  • Yüksek değer artış kazançları
Dikkat

Sadece ücret stopajı olan ve beyanname vermek zorunda olmayanlar bu indirimleri kullanamaz. Belirli durumlarda isteğe bağlı beyanname verilirse indirim hakkı doğar.

7. Sık Yapılan Hatalar

  1. Sigorta priminin %50''sinin değil tamamının indirim sanılması
  2. Eğitim/sağlık harcamalarında fatura yerine fiş kullanmak
  3. %5 ve %10 sınırlarının "indirim sonrası" kâra göre hesaplanması — Doğru: beyan edilen gelire göre
  4. Siyasi parti bağışını m.89 kapsamında sanmak
  5. Yurt dışı eğitim/sağlık harcamasını indirim talep etmek — Sadece Türkiye''de
  6. Engelli raporu süresini kontrol etmemek
  7. Sponsorluk profesyonel/amatör ayrımını atlamak
  8. BES işveren katkısını çift saymak — İşveren tarafı ayrı işlem görür

8. Sonuç

Sonuç

GVK m.89, gerçek kişilerin yıllık beyannamede uygulayabileceği indirim kataloğudur. Sigorta primleri ve BES katkı payı (asgari ücret tavanlı), eğitim/sağlık harcamaları (%10 sınırı), eğitim/sağlık tesisi bağışları (sınırsız %100), engelli indirimi (aylık tutar) en sık kullanılan kalemlerdir. Doğru beyanname düzenlemesi yıllık vergi yükünü önemli ölçüde düşürür. Belge düzeni titizlikle tutulmalı; fatura/makbuz olmadan indirim kullanılamaz. Sınırlar beyan edilen gelirin belirli oranına göre hesaplanır — başka indirimlerden sonrası değil.

Etiketler

gelir vergisiindirimsigorta primiBESeğitim sağlıkbağışsponsorlukengelli indirimiGVK 89

Kaynaklar

  1. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.4.193.pdf
  2. https://www.gib.gov.tr
  3. https://www.bes.gov.tr

Sık Sorulan Sorular

Bireysel emeklilik katkı payları beyan edilen gelirden indirilebiliyor mu?

Evet, GVK 89. madde kapsamında bireysel emeklilik katkıları gelirin %15'ine kadar (ayrıca eş ve çocuklar için de) indirim konusu yapılabilir.

Eğitim ve sağlık harcamaları için indirim sınırı nedir?

Eğitim ve sağlık harcamaları gelirin %10'una kadar indirilebilir; ayrıca şahıs sigorta primleri (%15), sponsorluk, bağış ve afet yardımları da bu maddede düzenlenir.

Bu Maddeye Etki Eden Son Resmi Gazete Gelişmeleri

Günlük Resmi Gazete taraması bu maddeyle ilgili tebliğ, sirküler ve yönetmelik değişikliği yakaladığında burada özetle listelenir.

Henüz tespit edilmiş yeni gelişme yok.
← Ansiklopediye dön